Zespół łamliwego chromosomu X – krótkie omówienieZespół łamliwego chromosomu X jest najczęstszym schorzeniem dziedzicznym związanym z opóźnieniem umysłowym. Pełna mutacja występuje u około 1 na 3600 chłopców oraz u 1 na 4000 do 6000 dziewczynek.Wpływ na chłopców i mężczyznWiększość chłopców i mężczyzn z zespołem łamliwego chromosomu X będzie obciążona znaczącym upośledzeniem intelektualnym. Jego zakres rozciąga się od nieznacznych trudności z uczeniem się do poważnego opóźnienia umysłowego oraz autyzmu.
Ponadto u chłopców i mężczyzn z zespołem łamliwego chromosomu X występuje wiele charakterystycznych cech fizycznych oraz behawioralnych. Żaden chłopiec ani mężczyzna nie posiada wszystkich wspomnianych charakterystyk, ani też żadna z tych cech nie występuje u wszystkich chłopców i mężczyzn z zespołem łamliwego chromosomu X.
Takie cechy fizyczne, jak powiększone uszy, podłużna twarz z wystającym podbródkiem oraz powiększone jądra są częste, jednak nie pojawiają się wcześniej niż w okresie dojrzewania. Problemy związane z tkanką łączną mogą prowadzić do występowania infekcji usznych, płaskostopia, nadmiernej elastyczności stawów palców oraz różnorodnych problemów z kośćcem.
Charakterystyki behawioralne niektórych chłopców i mężczyzn obejmują zespół nadpobudliwości psychoruchowej, gryzienie dłoni, trzepotanie dłońmi, zachowania autystyczne, ubogi kontakt wzrokowy i nadwrażliwość na dotyk i dźwięki.
Wpływ na dziewczęta i kobietyCechy charakterystyczne obserwowane u chłopców i mężczyzn występują również u niektórych dziewcząt i kobiet z zespołem łamliwego chromosomu X. Dotyczą one jednak mniejszego odsetka chorych, a stopień wpływu jest zwykle mniejszy. Jest to spowodowane faktem, że kobiety mają dwa chromosomy X, a mężczyźni tylko jeden. W wyniku tego mężczyźni z zespołem łamliwego chromosomu X mają wyłącznie gen niefunkcjonujący – kobiety z zespołem łamliwego chromosomu X posiadają poza tym gen normalnie funkcjonujący, który częściowo kompensuje działanie genu wadliwego.
Jedynie około jednej trzeciej dziewcząt i kobiet cierpi na znaczącą niewydolność intelektualną. Pozostałe mogą mieć umiarkowane trudności z nauką. Podobnie, cechy fizyczne i behawioralne obserwowane u chłopców i mężczyzn występują u mniejszego odsetka dziewcząt i kobiet – mają one również często mniejsze natężenie.
PrzyczynaOsoba cierpiąca na zespół łamliwego chromosomu X posiada mutację w genie FMR1 (upośledzenie umysłowe zespołu łamliwego chromosomu X 1) w obrębie DNA tworzącym chromosom X. Mutacja ta powoduje, że komórka metyluje region regulacyjny genu FMR1. Metylacja powoduje wyłączenie genu FMR1. Ponieważ gen zostaje wyłączony, organizm tej osoby nie wytwarza białka FMRP. Tego rodzaju brak konkretnego białka powoduje wystąpienie zespołu łamliwego chromosomu X.
LeczenieObecnie nie ma możliwości wyleczenia zespołu łamliwego chromosomu X. Specjalna edukacja, terapia mowy i języka, terapia zajęciowa oraz terapie behawioralne okazują się jednak pomocne w radzeniu sobie z wieloma rodzajami fizycznego, behawioralnego oraz poznawczego wpływu zespołu łamliwego chromosomu X. Co więcej, interwencja lekarska może pomóc w przypadku występowania agresji, niepokoju, hiperaktywności oraz trudności z koncentracją. Ponieważ wpływ zespołu łamliwego chromosomu X jest tak zróżnicowany, istotne jest przeprowadzenie dokładnej oceny atutów oraz słabości danej osoby. W ten sposób możliwe staje się dopasowanie planu terapeutycznego do specyficznych potrzeb chorego.
DiagnostykaW latach 80. i 90. jedynym dostępnym badaniem pozwalającym rozpoznać zespół łamliwego chromosomu X było badanie chromosomów (badanie cytogenetyczne). Okazywało się ono pomocne, nie zawsze jednak było dokładne. W latach 90. dostępne stały się dwa testy badające cząsteczkę DNA.
Analiza southern blotting pozwala stwierdzić, czy gen jest pełną mutacją, określić wielkość pełnej mutacji, stwierdzić, czy region regulacyjny uległ metylacji, jak również czy występuje mozaicyzm.
Analiza wykorzystująca łańcuchową reakcję polimerazy (PCR) umożliwia określenie faktycznej wielkości sekcji powtarzalnej u poszczególnych osób z wersją stabilną bądź z premutacją.
Premutacja Zespół łamliwego chromosomu X to jedno z nielicznej grupy schorzeń powodowanych powtórzeniami trinukleotydów, obejmującej m.in. chorobę Hungtingtona. Wspólną cechą tych schorzeń jest fakt, że zwiększają one swój wpływ w ciągu kilku pokoleń. Kobieta z premutacją często przekaże większą wersję mutacji swoim dzieciom. W miarę jak zwiększa się rozmiar premutacji, występować zaczyna zwiększona możliwość wytworzenia przez dziecko pełnej mutacji. Zazwyczaj premutacja nie ma żadnego dającego się zaobserwować wpływu. U niektórych kobiet wystąpi jednak wcześniejsza menopauza lub niektóre ze wspomnianych powyżej objawów. Nosicielem premutacji jest około 1na 250 kobiet oraz 1 na 700 mężczyzn.
DziedziczenieMechanizm dziedziczenia zespołu łamliwego chromosomu X jest skomplikowany. Większość ludzi wytwarza białko opóźnienia umysłowego zespołu łamliwego chromosomu X (FMRP), posiada stabilną wersję genu FMR1 oraz przekazuje tę stabilną wersję swojemu potomstwu.
Niektóre osoby jednak posiadają niestabilną wersję FMR1 (premutację).
Mężczyźni z premutacją przekażą ją wszystkim swoim córkom, ale nie przekażą jej żadnemu ze swoich synów. Każde z dzieci urodzonych przez kobietę z premutacją ma 50% szans na otrzymanie mutacji. Dziewczynki otrzymujące mutację od matki częściej niż chłopcy otrzymują wersję premutacyjną.
Historia zespołu łamliwego chromosomu XW 1943 r. Martin i Bell wykazali, że szczególna forma opóźnienia umysłowego (nazwana później zespołem łamliwego chromosomu X) ma związek z chromosomem X. W 1969 r. Herbert Lubs opracował badanie cytogenetyczne pozwalające wykryć zespół łamliwego chromosomu X. Badanie to nie było powszechnie stosowane aż do końca lat 70. W 1991 r. zlokalizowano powodujący występowanie zespołu łamliwego chromosomu X gen FMR1
Zespół łamliwego chromosomu XZespół łamliwego chromosomu X, zespół kruchego chromosomu X, kruchy X (ang. Fragile X syndrome, FraX, FRA-X) - choroba dziedziczna objawiająca się obniżeniem poziomu rozwoju intelektualnego różnego stopnia
Ze strony GEN
ZESPÓŁ ŁAMLIWEGO CHROMOSOMU X (skrót FRA-X)Autor tekstu: Małgorzata Motała
Pedagog specjalny , terapeuta Dziennego Ośrodka Psychiatrii i Zaburzeń Mowy dla Dzieci i Młodzieży we Wrocławiu
Zespół łamliwego chromosomu XŹródło: http://pl.wikipedia.org.
Dziedziczenie
Zespół dziedziczony jest podobnie jak schorzenia sprzężone z chromosomem X, związane z genem dominującym o ograniczonej penetracji. Nosicielkami choroby - często bezobjawowymi - są matki. Połowa ich synów jest obciążona dużym ryzykiem upośledzenia umysłowego, a u córek ryzyko jest umiarkowane (30-50 proc, głównie z powodu fizjologicznej nieaktywności jednego z chromosomów X). Według statystyk amerykańskich nosicielką zmutowanego genu FMR1 jest jedna na 259 kobiet. Aby precyzyjnie ustalić ryzyko pojawienia się choroby w rodzinie, w której występowały przypadki opóźnienia umysłowego, należy zgłosić się do poradni genetycznej.
Gen może wywoływać zespół chorobowy u młodych i starszych osóbMateriał podajemy za stroną www.zdrowie.pl
Warszawa (PAP) - Gen odpowiedzialny za upośledzenie umysłowe dzieci z zespołem łamliwego chromosomu X jest związany z chorobą neurologiczną pojawiającą się u starszych mężczyzn - donieśli naukowcy za pośrednictwem serwisu "EurekAlert".
Cały art.ze strony zdrowie.pl
Gen może wywoływać zespół chorobowy u młodych i starszych osób2003-04-10
Warszawa (PAP) - Gen odpowiedzialny za upośledzenie umysłowe dzieci z zespołem łamliwego chromosomu X jest związany z chorobą neurologiczną pojawiającą się u starszych mężczyzn - donieśli naukowcy za pośrednictwem serwisu "EurekAlert". "Okazuje się, że jeden gen może powodować dwa zupełnie niezależne zespoły chorobowe, które dotykają dwie różne grupy wiekowe pacjentów" - mówi prowadzący badania prof. Paul Hagerman z Univeristy of California School of Medicine.
Jak tłumaczy badacz, odkryta niedawno u starszych mężczyzn choroba neurologiczna, która powoduje stopniowe niszczenie tkanki nerwowej mózgu i objawia się drgawkami, zaburzeniami równowagi i problemami z pamięcią, ma to samo podłoże genetyczne co zaburzenie rozwojowe o nazwie zespół łamliwego chromosomu X.
Przyczyną zespołu łamliwego chromosomu X i nowo opisanego schorzenia neurodegeneracyjnego są zmiany w genie FMR1 znajdującym się na chromosomie płciowym X. Nazwa zespołu łamliwego X wywodzi się od małego nietypowego przewężenia na tym chromosomie, które często pęka w trakcie przygotowywania chromosomów do analizy.
Zespół prof. Hagermana zaobserwował, że mężczyźni z chorobą mózgu powiązaną z wrażliwym chromosomem X mają liczne kuliste wtręty w komórkach nerwowych. Teraz naukowcy prowadzą dalsze badania, które mają wyjaśnić, z czego są złożone i z jakiego powodu powstają.
Według autorów, ta nowa odmiana degeneracji tkanki nerwowej może występować u jednego na 3 tys. mężczyzn. Dotychczas była opisywana jako "nietypowa choroba Parkinsona".
Jej objawy rozwijają się dopiero po 50. roku życia. Często mężczyźni nie zdają sobie sprawy, że są nosicielami zmiany genetycznej i przekonują się o tym dopiero, gdy zespół łamliwego X zostaje zdiagnozowany u wnuczka.
Naukowcy zaprezentowali swoje wyniki na dorocznym spotkaniu Amerykańskiej Akademii Neurologii w Honolulu.
Zespół łamliwego chromosomu X jest zaburzeniem rozwojowym, którego symptomy zaczynają pojawiać się w dzieciństwie. Jest to najczęściej występujące, po zespole Downa, upośledzenie umysłowe o podłożu genetycznym. Przyczyną są zmiany na chromosomie płciowym X, który u mężczyzn występuje tylko w jednej kopii. Oznacza to, że kobiety są najczęściej nosicielkami choroby, a przekazują ją synom. Ryzyko wystąpienia zespołu dotyczy jednego na 1,2 tys. mężczyzn i jedną na 2,5 tys. kobiet.
W 1991 roku odkryto, że przyczyną rozwoju choroby są zmiany w genie FMR1, którego funkcja nie została jeszcze dobrze poznana.
U mężczyzn schorzenie objawia się umiarkowanym lub silnym opóźnieniem rozwoju umysłowego, podczas gdy kobiety-nosicielki mogą przejawić najwyżej łagodne upośledzenie. Z kolei u niektórych mężczyzn z łamliwym X rozwój umysłowy może przebiegać zupełnie prawidłowo.
Osoby z zespołem łamliwego X mają wiele charakterystycznych cech fizycznych, jak odstające uszy, pociągłą twarz, duże jądra, płaskostopie i inne.
Mają zaburzenia mowy, przejawiają też niektóre zachowania typowe dla osób z autyzmem, jak niewielki kontakt wzrokowy, mogą silnie gestykulować i mieć zaburzenia w odbiorze różnych bodźców zmysłowych.
Objawy u chorych kobiet są zazwyczaj dużo mniej nasilone.