Ogłoszenia Zwierzęta
Aktualności: Dar Życia poleca Kalendarz ze zdjęciami oraz Foto Karty, powołując się na nasze forum otrzymają Państwo rabat w postaci darmowej wysyłki PREZENTÓW. Kod rabatowy to słowo DAR ŻYCIA a strony to Foto Karty oraz Kalendarze ze zdjęciami

Autor Wątek: Działania niepożądane leków kardiologicznych  (Przeczytany 6262 razy)

Online Gaga

  • Administrator
  • Rozgadany Weteran
  • *****
  • Wiadomości: 26268
Działania niepożądane leków kardiologicznych
« dnia: Październik 26, 2005, 10:33:40 am »
Działania niepożądane leków kardiologicznych w przewodzie pokarmowym

Słowa kluczowe : polekowe uszkodzenia przewodu pokarmowego - przewód pokarmowy - działania niepożądane - leki kardiologiczne

Dr med. Maria Wiśniewska-Jarosińska1, prof. dr hab. med. Jan Chojnacki1, prof. dr hab. med. Józef Drzewoski2
1 Klinika Gastroenterologii i Chorób Wewnętrznych UM w Łodzi
Kierownik: prof. dr hab. med. Jan Chojnacki
2 Klinika Propedeutyki Chorób Wewnętrznych z Oddziałem Farmakologii Klinicznej UM w Łodzi
Kierownik: prof. dr hab. med. Józef Drzewoski

Działania niepożądane (DN) leków manifestujące się objawami ze strony przewodu pokarmowego stanowią wysoki odsetek wśród wszystkich powikłań spowodowanych lekami. Narządy układu trawienia jako główna droga podawania, wchłaniania i biotransformacji substancji leczniczych, są na nie szczególnie narażone.
Z drugiej zaś strony choroby przewodu pokarmowego w istotny sposób wpływają na parametry farmakokinetyczne stosowanych leków, co znajduje odzwierciedlenie zarówno w ich efekcie terapeutycznym, jak też obserwowanych działaniach niepożądanych. Leki kardiologiczne należą do najpowszechniej stosowanych substancji leczniczych, zwłaszcza u osób w wieku podeszłym. Ich szerokie wykorzystanie w terapii chorób układu sercowo-naczyniowego, często konieczność stosowania wielu preparatów z różnych grup, przy jednocześnie współistniejących czynnikach obciążających, takich jak wiek chorego, niewydolność krążenia, wątroby, nerek, znacznie zwiększają ryzyko występowania polekowych uszkodzeń przewodu pokarmowego (1,2,3,4).

Świadomość tych faktów wśród lekarzy i pacjentów powinna prowadzić do częstszego zgłaszania wczesnych objawów uszkodzeń polekowych przewodu pokarmowego i w konsekwencji zmniejszyć częstość poważnych powikłań, stwarzających konieczność hospitalizacji lub prowadzących do śmierci chorego.

Dane szacunkowe wskazują, że w Stanach Zjednoczonych polekowe objawy niepożądane ze strony przewodu pokarmowego stanowią od 20 do 40% wszystkich obserwowanych działań niepożądanych substancji leczniczych. Ryzyko wystąpienia działań niepożądanych wzrasta wraz z liczbą stosowanych leków, przy czym wzrost ten jest proporcjonalny w przypadku stosowania mniej niż 5 substancji leczniczych, a wzrasta nieproporcjonalnie przy konieczności łączenia większej liczby preparatów. Osoby z chorobami układu sercowo-naczyniowego często wymagają terapii skojarzonej. Lekami kardiologicznymi, których stosowanie w polifarmakoterapii stwarza największe prawdopodobieństwo wystąpienia niepożądanych interakcji, są preparaty hamujące krzepnięcie krwi (pochodne kumaryny), kwas acetylosalicylowy, glikozydy naparstnicy, leki przeciwarytmiczne, β-adrenolityki, leki hipotensyjne oraz leki moczopędne. Na częstość obserwowanych polekowych działań niepożądanych wpływają cechy osobnicze chorego, takie jak czynniki fizjologiczne (wiek, płeć, ciąża, stan odżywienia, wysiłek fizyczny), czynniki patologiczne (choroby zmieniające losy i działanie leków w organizmie), genetycznie uwarunkowane indywidualne reakcje chorego na substancje lecznicze oraz uczulenie na leki. Istotny wpływ na ryzyko niepożądanych objawów polekowych mają także czynniki egzogenne: alkohol, używki, palenie tytoniu oraz czynniki środowiskowe.

Większość objawów niepożądanych leków ze strony przewodu pokarmowego, takich jak: nudności, wymioty bóle brzucha nie powoduje żadnych odchyleń w badaniach diagnostycznych i ustępuje samoistnie po zaprzestaniu stosowania leku.
Rzadziej prowadzą one do poważnych i długotrwałych powikłań polekowych, np. owrzodzeń błony śluzowej i zwężeń przewodu pokarmowego, niekiedy trudniejszych do leczenia niż choroba, z powodu której lek został zastosowany. Działania niepożądane leków kardiologicznych w przewodzie pokarmowym możemy podzielić ze względu na zależność od działania farmakologicznego leku na bezpośrednie (np. wrzodotwórcze działanie kwasu acetylosalicylowego, rezerpiny i soli potasu) oraz pośrednie stanowiące następstwo odległych konsekwencji działania leku, np. zespół złego wchłaniania u chorych leczonych żywicami jonowymiennymi. Inny podział polekowych objawów niepożądanych wyróżnia te wynikające z działania farmakologicznego leku, zarazem przewidywalne i zależne od dawki (np. nudności i wymioty u chorych przenaparstnicowanych) oraz nadwrażliwość na leki. Nadwrażliwość może wynikać z immunoalergii (np. kwas acetylosalicylowy, chinidyna, metylodopa, diuretyki tiazydowe) lub metabolicznej idiosynkrazji (propafenon, debryzochina, β-adrenolityki).

Polekowe działania niepożądane ze strony przewodu pokarmowego możemy także podzielić ze względu na ich wpływ na strukturę i funkcję narządów trawienia.
Podział ten wyróżnia:


Działania niepożądane (DN) zmieniające strukturę anatomiczną błony śluzowej (kwas acetylosalicylowy, rezerpina, sole potasu)
DN zaburzające motorykę i czynność wydzielniczą żołądka i jelit (leki cholinolityczne, glikozydy naparstnicy, lignokaina, antagoniści wapnia)
DN zaburzające krążenie krwi i chłonki (aminy katecholowe, wazopresyna, leki hipotensyjne)
DN wpływające na sekrecję kwasu solnego (leki cholinolityczne)
DN zmieniające wydzielanie gruczołów trawiennych (leki cholinolityczne, prazosyna)

Zaburzenia polekowe mogą dotyczyć każdego piętra przewodu pokarmowego. W zakresie jamy ustnej zmiany polekowe są niezależne od drogi podania substancji leczniczej i równie często występują podczas terapii parenteralnej. Zmiany te mogą mieć podłoże toksyczne, alergiczne lub mieszane (1). Leki kardiologiczne często prowadzą do zaburzeń smaku (hypoageusia, dysgeusia, ageusia). Częściej objawy takie zgłaszają osoby w wieku podeszłym, a mechanizm ich powstawania nie jest dokładnie poznany. Postuluje się zaburzenia czynności chemoreceptorów obwodowych, dośrodkowych nerwów czuciowych oraz OUN. Zaburzenia smaku mają najczęściej charakter odwracalny, ale powrót do stanu prawidłowego może trwać nawet kilka miesięcy od momentu zaprzestania stosowania leku. Do leków kardiologicznych szczególnie często prowadzących do zaburzeń smaku należą ACE-inhibitory zawierające w swojej cząsteczce grupę sulfhydrylową -SH (kaptopryl i zofenopryl) (2,5).
 Leki kardiologiczne mogą także prowadzić do zaburzeń wydzielania śliny, a w ich następstwie do powstawania uszkodzeń błony śluzowej jamy ustnej. Zmniejszone wydzielanie śliny (kserostomia) powstaje w wyniku wpływu leków na czynność nerwów czuciowych (np. leki cholinolityczne, leki antyarytmiczne) lub jest następstwem zmian w gospodarce wodno-elektrolitowej (diuretyki). Kserostomia najczęściej ma charakter odwracalny, ale niekiedy może negatywnie wpływać na stan odżywienia chorego oraz prowadzić do zaburzeń wtórnych: dysfonii, ageusii i dysfagii. Następstwem zmniejszonego wydzielania śliny może także być zanik oraz zapalenie błony śluzowej jamy ustnej, dziąseł, języka, a także zmiany mikroflory zwiększające skłonność do zakażeń grzybiczych (6,7). Wśród związków powodujących zmniejszone wydzielanie śliny wymienia się: leki cholinolityczne, leki antyarytmiczne (amiodaron, propafenon), azotany, diuretyki i metylodopę. Do rzadziej obserwowanych polekowych zmian w jamie ustnej należą: powiększenie i obrzęk ślinianek (guanetydyna, klonidyna, bretylium), przerost dziąseł (fenytoina, antagoniści wapnia), owrzodzenia w jamie ustnej (kwas acetylosalicylowy, izoproterenol podany podjęzykowo) oraz rumień wielopostaciowy (łac. erythema multiforme) (salicylany) (6,8).

Polekowe uszkodzenia błony śluzowej przełyku obejmują szerokie spektrum zmian od bezobjawowego powierzchownego zapalenia błony śluzowej ustępującego w ciągu 10 dni, do głębokich owrzodzeń i zwężeń. Najczęstszym objawem alarmującym jest piekący ból w klatce piersiowej, niekiedy promieniujący do barku, który wystąpił w ścisłym związku z połknięciem tabletki. Ryzyko polekowych uszkodzeń błony śluzowej przełyku wzrasta w przypadku stosowania leku w postaci żelatynowych kapsułek, ale odgrywają tu role także inne czynnikił, takie jak stężenie leku, pH, wielkość i kształt tabletki oraz współistniejące zaburzenia połykania pochodzenia przełykowego lub wynikające z uszkodzenia OUN, np. u chorych po przebytym udarze mózgu.

Wśród leków kardiologicznych najczęściej prowadzących do polekowych uszkodzeń przełyku wymienia się kwas acetylosalicylowy, chinidynę i sole potasu. Przestrzeganie przez chorego zasad stosowania leków o udowodnionym działaniu uszkadzającym błonę śluzowa przełyku, takich jak przyjmowanie leku wraz z odpowiednią objętością płynu, połknięcie tabletki w pozycji siedzącej lub stojącej i pozostanie w niej jeszcze przez kilka minut oraz wczesne zgłaszanie objawów alarmujących (odynophagia, dysphaghia) pozwalają istotnie zmniejszyć ryzyko polekowych uszkodzeń przełyku (9,10,11,12).

Leki kardiologiczne mogą także powodować wystąpienie objawów choroby refluksowej przełyku, co wiąże się z ich wpływem na dolny zwieracz przełyku. Prawidłowe ciśnienie dolnego zwieracza przełyku (low esophageal sphincter, LES) wynosi 15-35 mmHg stanowiąc barierę zapobiegającą dostawaniu się kwaśnej treści żołądkowej do przełyku. Do leków zmniejszających napięcie LES i mogących powodować występowanie zgagi należą: azotany, leki cholinolityczne, antagoniści wapnia oraz leki antyarytmiczne wykazujące działanie antycholinergiczne, np. amiodaron i propafenon (13,14).

Nudności i wymioty należą do najczęściej obserwowanych objawów niepożądanych związanych z podawaniem leków. Mogą one mieć podłoże alergiczne lub wynikać z farmakologicznego działania leku. Mechanizm ich powstawania wynika z pobudzenia dwóch ośrodków - ośrodka wymiotnego w rdzeniu przedłużonym oraz strefy chemoreceptorowej na dnie czwartej komory. Pobudzenie ośrodka wymiotnego odbywa się za pośrednictwem dośrodkowych włókien z narządów trzewnych, narządu przedsionkowego ucha środkowego, ośrodków położonych w OUN oraz strefy chemoreceptorowej na dnie komory czwartej. Glikozydy naparstnicy, nawet w dawkach terapeutycznych, mogą powodować nudności i wymioty. Uważa się, że wynikają one ze zwiększonego napięcia i przyspieszonej perystaltyki mięśni gładkich. Rzadziej występują odruchowe tzw. późne wymioty, będące następstwem zaburzeń pracy serca indukujących impulsy do ośrodka nerwu błędnego.

Do innych leków, często wywołujących nudności i wymioty, należą kwas acetylosalicylowy i sole potasu, które wykazują bezpośrednie działanie uszkadzające i aktywują ośrodek wymiotny na drodze impulsów dośrodkowych z przewodu pokarmowego (15).

Leki kardiologiczne w istotny sposób wpływają także na częstość występowania niewrzodowej dyspepsji (ang. non-ulcer dyspepsia, NUD). Do leków odpowiedzialnych za występowanie objawów NUD należą NLPZ (w tym przede wszystkim kwas acetylosalicylowy oraz glikozydy naparstnicy), ACE-inhibitory (zwłaszcza kaptopryl), azotany, diuretyki pętlowe, leki hipolipemizujące (kwas nikotynowy, gemfibrozyl) i sole potasu. Badania populacyjne oraz prospektywne próby kliniczne wykazały, że częstość dyspepsji u chorych leczonych kwasem acetylosalicylowym i innymi NLPZ wynosi 25% (16,17,18).

Leki antycholinergiczne opóźniają opróżnianie żołądka, czego następstwem mogą być dolegliwości dyspeptyczne. Zwolnienie pasażu pokarmów w istotny sposób wpływa na parametry farmakokinetyczne innych równocześnie stosowanych leków. Wiele związków stosowanych w terapii chorób układu sercowo-naczyniowego wykazuje działanie wrzodotwórcze (19,20). Jest ono najsilniej wyrażone w przypadku preparatów kwasu acetylosalicylowego. Wrzodotwórczy wpływ ASA na błonę śluzową przewodu pokarmowego odbywa się na drodze bezpośredniej, polegającej na miejscowym efekcie drażniącym oraz pośredniej - hamowaniu syntezy PG. Według danych FDA ryzyko poważnych działań niepożądanych ze strony przewodu pokarmowego u chorych leczonych NLPZ wynosi 1-2% po 3 miesiącach terapii, a odsetek ten wzrasta do 2-5% po rocznym okresie leczenia. Przewlekłe stosowanie kwasu acetylosalicylowego zwiększa ryzyko poważnych powikłań ze strony przewodu pokarmowego 3,5-krotnie (21). Na uwagę zasługuje fakt, że nie ma bezpiecznej dawki ASA ani formy podawania leku. Kwas acetylosalicylowy podany nawet w dawce 10 mg na dobę powoduje 60% zahamowanie syntezy PG. Coraz szersze stosowanie preparatów dojelitowych ASA nie spowodowało zmniejszenia częstości objawów niepożądanych ze strony przewodu pokarmowego. Te formy leku rzadziej prowadzą do powstawania ostrych zmian chorobowych, takich jak nadżerki i owrzodzenia podczas krótkotrwałej terapii trwającej 1-2 tygodnie, ale liczba powikłań późnych pozostaje jednak na tym samym poziomie. Obraz endoskopowy uszkodzeń wynikłych ze stosowania kwasu acetylosalicylowego obejmuje szeroki wachlarz zmian od licznych, drobnych nadżerek i wybroczyn podśluzówkowych, określanych mianem gastropatii aspirynowej, po owrzodzenia, często liczne błony śluzowej żołądka i dwunastnicy. Odsetek chorych z nowymi owrzodzeniami błony śluzowej żołądka wynosi 10-40%, a dwunastnicy 4-15% po 3 miesiącach leczenia preparatami ASA. W większości przypadków choroba wrzodowa przebiega bezobjawowo, jej pierwszym objawem nierzadko bywa krwawienie z górnego odcinka przewodu pokarmowego lub perforacja. W świetle tych doniesień na szczególną uwagę zasługuje problem zapobiegania powikłaniom ze strony przewodu pokarmowego u osób leczonych kariologicznymi dawkami kwasu acetylosalicylowego. Udokumentowano skuteczność przewlekłego stosowania inhibtorów pompy protonowej (IPP) u chorych ze współistniejącymi innymi czynnikami ryzyka wystąpienia polekowych uszkodzeń narządów trawienia. Istotną rolę w profilaktyce tych powikłań odgrywa ponadto leczenie zakażenia Helicobacter pylori przed rozpoczęciem stosowania kardiologicznych dawek ASA.

Innym lekiem o udokumentowanym działaniu wrzodotwórczym jest rezerpina podawana w wysokich dawkach, przekraczających 2 mg/dobę. Takie dawki leku nasilają sekrecję kwasu solnego z pośrednictwem histaminy wydzielanej w wyniku ośrodkowego pobudzenia nerwu błędnego lub bezpośredniego miejscowego działania leku.

Do innych związków odpowiedzialnych za powstawanie owrzodzeń należą aminy katecholowe (nadżerki i wrzody o podłożu niedokrwiennym), tiazydy, kwas etakrynowy i sole potasu (22).

Kwas acetylosalicylowy może także prowadzić do poważnych zmian chorobowych w obrębie jelita cienkiego, obserwowanych częściej u osób stosujących preparaty dojelitowe. U chorych przewlekle stosujących ASA obserwowano owrzodzenia błony śluzowej jelita, perforacje i zwężenia, od niespecyficznych szerokich po charakterystyczne liczne, cienkie błony (2-4 mm), zmniejszające światło do wielkości łebka od szpilki. Takie charakterystyczne błony najczęściej występują w jelicie czczym i mogą niekiedy prowadzić do jego niedrożności (22,23). W obrębie jelita grubego ASA może wywoływać zmiany chorobowe u osób bez wcześniej stwierdzanej patologii jelita grubego lub powodować zaostrzenia w przebiegu wcześniej stwierdzanych chorób, takich jak nieswoiste zapalenia jelit, czy uchyłkowatość jelita grubego. Owrzodzenia błony śluzowej jelita grubego częściej występują u chorych leczonych preparatami o powolnym uwalnianiu. Zmiany lokalizują się głównie w prawej połowie okrężnicy, zwłaszcza w kątnicy, a rzadziej dotyczą poprzecznicy i esicy. Do charakterystycznych powikłań polekowych należy także tworzenie błon, najczęściej obserwowanych w kątnicy i prawej połowie okrężnicy. Zwężenia światła jelita mają zwykle charakter odwracalny i cofają się po zaprzestaniu przyjmowania preparatów kwasu acetylosalicylowego (24,25,26). NLPZ, w tym także ASA, mogą wywoływać zapalenie błony śluzowej jelita u osób bez wcześniejszej patologii tego narządu. Klinicznie przebiega ono pod postacią wodnistej biegunki niekiedy z domieszką krwi. Obraz endoskopowy jest zróżnicowany zarówno pod względem rodzaju, jak i rozległości zmian, od prawidłowej błony śluzowej do rozległych owrzodzeń. Występujące u niektórych chorych zmiany odcinkowe wymagają różnicowania z chorobą Leśniowskiego-Crohna. Proces zapalny może obejmować tylko odbytnicę (proctitis), ale w najbardziej zaawansowanych przypadkach błona śluzowa całego jelita grubego jest zmieniona zapalnie (pancolitis). W bioptatach poddanych badaniu histopatologicznemu obserwowano zmiany charakterystyczne dla zapalenia eozynofilowego, kolagenowego, rzekomobłoniastego i niespecyficznego (27,28,29,30). Preparaty kwasu acetylosalicylowego mogą ponadto powodować zaostrzenia nieswoistych chorób zapalnych jelit, przy czym częściej nasilenie objawów obserwuje się u chorych z wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego niż z chorobą Leśniowskiego-Crohna. W patomechanizmie tego zjawiska podkreśla się rolę hamowania cyklooksygenazy i wzrostu produkcji prozapalnych leukotrienów w wyniku aktywacji szlaku lipooksygenazy (31,32). NLPZ, w tym także ASA w dawkach kardiologicznych, prowadzą do wzrostu powikłań choroby uchyłkowej jelit: krwawień i perforacji (33,34).

Leki kardiologiczne mogą prowadzić do zaburzeń motoryki dolnego odcinka przewodu pokarmowego, klinicznie manifestując się po postacią biegunki (glikozydy naparstnicy, leki antyarytmiczne, rezerpina, guanetydyna, metylodopa) lub zaparcia (leki antycholinergiczne, antagoniści wapnia). Niektóre związki lecznicze przewlekle stosowane mogą prowadzić do rozwoju pełnoobjawowego zespołu złego wchłaniania (żywice jonowymienne, diuretyki tiazydowe, metylodopa) (35).

Leki stosowane w leczeniu chorób układu sercowo-naczyniowego mogą także uszkadzać narządy miąższowe. Są one rzadką (około 1,4% wszystkich przypadków tej choroby), ale ważną i coraz częściej spotykaną przyczyną ostrego zapalenia trzustki (OZT). Patomechanizm polekowych zmian zapalnych może być alergiczny (salicylany), toksyczny (diuretyki tiazydowe), naczynioruchowy (IKA-poprzez hamowanie kinazy II i spadku poziomu bradykininy). Przypadki OZT odnotowano także wśród chorych przyjmujących leki hipolipemizujące (cholestyramina i klofibrat) (36,37,38).

Polekowe uszkodzenia wątroby zajmują znaczące miejsce wśród patologii tego narządu. Dane szacunkowe wskazują, że hepatotoksyczność leków jest przyczyną około10% ostrych zapaleń wątroby we Francji. W krajach Europy Zachodniej uszkodzenia polekowe odpowiadają za 20-75% przypadków ostrej niewydolności wątroby, w Stanach Zjednoczonych za około 30%. Sugeruje się, że leki są przyczyną ponad 43% zapaleń wątroby u osób powyżej 50. roku życia. Częstość hepatotoksycznych reakcji polekowych występuje od 1/10000 do 1/100000 osób leczonych. W patomechanizmie tego zjawiska wyróżnia się bezpośrednie działanie toksyczne (amiodaron, kwas nikotynowy, kwas acetylosalicylowy), reakcje z nadwrażliwości, obejmujące zjawisko immunoalergii (metylodopa, antagoniści wapnia, statyny, fenytoina) oraz metabolicznej idiosynkrazji (metylodopa, fenytoina). Wyróżnia się także postacie mieszane, w których w uszkodzeniu narządu odgrywa rolę zarówno czynnik toksyczny, jak i reakcje nadwrażliwości (perheksylina). Patologiczno-kliniczny podział uszkodzeń wątroby uwzględnia (39,40,41,42):

uszkodzenia miąższowe (amiodaron, antagoniści wapnia, β-blokery, kwas nikotynowy, kwas acetylosalicylowy, metylodopa)
zespoły cholestatyczne
czysta cholestaza (warfaryna)
cholestatyczne zapalenie wątroby (ajmalina, nifedypina, propafenon, statyny)
ostre cholangiopatie (ajmalina, kaptopryl, enalapryl, fenytoina, tiklopidyna)
duktopenia (ajmalina, fenytoina)

Podsumowanie

Leki kardiologiczne odgrywają kluczową rolę w leczeniu osób w wieku podeszłym. Pomimo wielu wymiernych korzyści, jakie niesie ich stosowanie, mogą niekiedy prowadzić do wystąpienia poważnych objawów niepożądanych, w tym także ze strony przewodu pokarmowego. Znajomość tego zagadnienia wśród lekarzy, jak również właściwa edukacja pacjentów pozwoliłoby na zmniejszenie częstości poważnych polekowych uszkodzeń przewodu pokarmowego, zwłaszcza tych wymagających hospitalizacji lub prowadzących do zgonu chorego.

Cytuj
Piśmiennictwo:

Orzechowska-Juzwenko K.: Polekowe uszkodzenia przewodu pokarmowego. (w:) Podstawy Farmakologii Klinicznej. Wydawnictwo Volumed, Wrocław 1997: 45-49.
Tolstoi L.G.: Drug-induced gastrointestinal disorders. Medsc. Pharmacother. 2002, 1: 1-9.
Makins R., Ballinger A.: Gastrointestinal side effects of the drugs. Expert. Opinion. Drug Safety 2003, 24: 421-29.
Lee A., Morris J.: Drug-induced gastrointestinal disorders. Pharmaceut. J. 1997, 2598: 742-747.
Schiffman S.S.: Taste and smell losses in normal aging and disease. JAMA 1997, 258: 742-747.
Korstanje M.J.: Drug-induced mouth disorders. Clin. Exp. Dermatol. 1995, 20:10-18.
Boyd L.D. i wsp.: Nutritional implication of xerostomia and rampant caries caused by serotonin reuptake inhibitors: a case study. Nutr. Rev. 1997, 55: 362-368.
Brunet L. i wsp.: Gingival enlargement induced by drugs. Drug Safety 1996, 15: 219-231.
Kikendall J.W.: Pill-induced esophageal injury. The Esophagus. Philadelphia, Lippincot Williams & Wilkins 1999.
Boyce Jr H.W.: Drug-induced esophageal damage: diseases of medical progress. Gastrointest. Endosc. 1998, 47: 547-550.
O'Neill J..: Drug-induced esophageal injuries and dysphagia. Ann Pharmacother. 2003, 11: 1675-1684.
Petersen K.U., Jaspersen D.: Medication induced oesophageal disorders. Expert Opinion on Drug Safety 2003, 2: 495-507.
Richter J.E.: Gastroesophageal reflux: diagnosis and management. Hosp. Pract. 1992, 27: 59-66.
Carruthers-Czyzewski P.: Gerd in older adults. CPJ/RPC 1999, 132: 28-32.
Clark-Vetri R.J. Management of chemotherapy-induced emesisi. Pharm. Times 1999, 65: 78-85.
Brun J., Jones J.: Nonsteroidal anti-inflammatory drug-associated dyspepsia: The scale of the problem. Am. J. Med. 2001, 110:12S
Jones J., Raud R.: Nonsteroidal anti-inflammatory drug-associated dyspepsia: Basic mechanisms and future research. Am. J. Med. 2001, 110:.14S.
Bytzer P., Hallas J.: Drug-induced symptoms of functional dyspepsia and nausea: A symmetry analysis of one million prescriptions. Aliment Pharmacol. Ther. 2000, 14: 1479.
Byrd D.C.: NSAID-induced gastropathy: prevention and treatment strategies. Pharm. Times 1999, 65: 78-85.
Graumlich J.F.: Preventing gastrointestinal complications of NSAIDs. Postgrad. Med. 2001, 120: 123-128.
Gabriel S.E. i wsp.: Risk for serious gastrointestinal complications related to use of nonsteroidal anti-inflammatory drugs. Ann. Intern. Med. 1991, 115: 787-796.
Gore R.M. i wsp.: Drug-induced disorders of the stomach and duodenum. Abdom Imaging 1999, 24: 9-16.
Smale S., Bjarnason J.: determinig small bowel integrity following drug treatment. Brit, J, Clin, Pharamacol. 2003, 3: 284.
Byrne M.F. i wsp.: Nonsteroidal anti-inflammatory drug-induced diaphragmas and ulceration in the colon. Eur. J. Gastroenterol. Hepatol. 2002, 11: 1265-1269.
Neitlich J.D., Burnell M.I.: Drug-induced disorders of the colon. Abdom Imaging 1999, 24: 23-28.
Kurahara K. i wsp.: Clinical and endoscopic features of nonsteroidal anti-inflammatory drug-induced colonic ulcerations. Am. J. Gastroenterol. 2001,12: 473-480.
Faucheron J.L., Parc R.: Non-steroidal anti-inflammatory drug-induced colitis. Int. J. Colorect Dis. 1996, 11: 99-101.
Gibson G.R. i wsp.: Colitis induced by nonsteroidal anti-inflammatory drugs. Arch. Intern. Med. 1992, 152: 625-632.
Ravi S. i wsp.: Colitis caused by NSAIDs. Postgrad. Med. J. 1986, 62: 773-776.
Huber T. i wsp.: Nonsteroidal anti-inflammatory drug-induced colonic strictures: A case report. Gastroenterol. 1991, 100: 1119-1122.
Kaufmann H.J., Taubin H.L.: Nonsteroidal anti-inflammatory drugs activate quiescent inflammatory bowel disease. Ann. Intern. Med. 1987, 107: 513-516.
Reuter B.K. i wsp.: Exacerbation of inflammation-associated colonic injury in rat through inhibition of cyclooxygenase-2. J. Clin. Invest. 1996, 98: 2085.
Campbell K., Steele R.J.C.: Non-steroidal anti-inflammatory drugs and complicated diverticular disease: A case-control study. Br. J. Surg. 1991, 78: 190-191.
Wilson R.G. i wsp.: Complications of diverticular disease and non-steroidal anti-inflammatory drugs: A prospective study. Br. J. Surg. 1990, 77:1103-1104.
Ratnaike R.N., Jones T.E.: Machanisms of drug-induced diarhaea in the elderly. Drugs & Aging 1998, 13: 245-253.
Ruenzi M., Layer P.: Drug-associated pancreatitis: Facts and fiction. Pancreas 1996, 13:100.
Milminick T., Frick T.W.: Drug-induced pancreatitis. Drug Saf. 1996, 14: 406.
McArthur K.E.: Review article: Drug-induced pancreatitis. Aliment Pharmacol. Ther. 1996, 10: 23.
Lankisch P.G. i wsp.: Drug-induced acute pancreatitis: Incidence and severity. Gut 1995, 37: 565.
Farrell G.C.: Drug-induced hepatic injury. J. Gastroenterol. Hepatol. 1997,12 (Suppl): 242.
Larrey D.: Drug-induced liver diseases. J. Hepatol. 2000, 32 (suppl 1): 77.
Lewis J.H.: Drug-induced liver disease. Med. Clin. North Am. 2000, 84: 1275.
Stricker B.H.Ch.: Drug-induced hepatic injury. Drug-induced Disorders, Vol 5. Elsevier, Amsterdam 1992.

--------------------------------------------------------------------------------
Autor: Maria Wiśniewska-Jarosińska, Jan Chojnacki, Józef Drzewoski
Data: 2005-10-01
Źródło: "TERAPIA" NR 6 (167), CZERWIEC 2005
--------------------------------------------------------------------------------
zródło

Zobacz również wątki:
Leki -działanie leków    -       Leki normotymiczne    
Niebezpieczne leki
Pozdrawiam :))
"Starsza Letnia Miotełka"

Pan Rajek

  • to weteran
  • polecający usługi
  • *******
 

(c) 2003-2017 Team Dar Życia :: nota prawna :: o plikach Cookies :: biuro@darzycia.pl
Polecamy:   Forum o zwierzętach