zez ukryty - strabismushttp://www.strabismus.org/index.htmlw j.ang
a tu o badaniach zezówhttp://www.zdrowie.med.pl/oczy/badania/zez.htmlhttp://forum.gazeta.pl/forum/72,2.html?f=12236&w=18093980"Badanie zeza" - arykuł z serwisu "Zdrowie.med.pl"
Autor: smutniutka 28.11.04
www.zdrowie.med.pl/oczy/badania/zez.htmlTEORETYCZNE I TECHNICZNE PODSTAWY BADANIA Prawidłowo, równolegle ustawione oczy wykonują ściśle skojarzone ruchy we
wszystkich kierunkach. W tym przypadku mamy do czynienia z równowagą mięśni
gałek ocznych i prawidłowym funkcjonowaniem aparatu mięśniowo-nerwowego,
którym kierują bodźce zmysłowo-czuciowe oraz mechanizm obuocznego widzenia. Jest to tzw. prawidłowa koordynacja sensomotoryczna.
W zezie następuje rozkojarzenie tych funkcji i koordynacji. Przy patrzeniu na jakiś przedmiot, tylko jedno oko ustawione jest prawidłowo, drugie odchyla się, gdyż zaburzona
jest funkcja mięśniowo-nerwowa oczu i nie ma obuocznego widzenia, a w oku
zezującym rozwija się niedowidzenie.
Badając osobę zezującą, przeprowadza się najczęściej następujące badania:
* Badanie ostrości wzroku,
* Badanie wad refrakcji oka,
* Badanie przedniego odcinka oka,
* Badanie tylnego odcinka oka,
* Badanie naprzemiennego zakrywania oczu (cover test), badania ruchów oczu,
badanie kąta zeza (kierunku i stopnia zbaczania oka zezującego),
* Badanie widzenia obuocznego (badanie konwergencji, fiksacji, widzenia
stereoskopowego, korespondencji siatkówek i inne).
CZEMU SŁUŻY BADANIE? Badania stosowane w strabologii służą do określenia prawidłowej pracy mięśni
ocznych i prawidłowego odbioru bodźców wzrokowych, aby określić przyczynę i
rodzaj zeza. Jest to konieczne do zastosowania odpowiedniego leczenia. (
W
przypadku zeza porażennego leczeniem powinien zająć się również neurolog). Odmienne jest leczenie zeza u dzieci i u dorosłych. Już u noworodków czy
niemowląt należy bezwzględnie przeprowadzić badanie okulistyczne celem
wykluczenia jako przyczyny zeza wady wrodzonej oka, chorób nabytych
(zwłaszcza guzów wewnątrzgałkowych) i odróżnić przez to zezowanie
fizjologiczne. Po wykluczeniu tych przyczyn, już nawet od 1 roku życia można
korygować wadę wzroku. Nie wolno odkładać badania na okres późniejszy, gdyż w
niektórych postaciach zeza może szybko wytworzyć się niedowidzenie - trudne
do wyleczenia. Utrwalone niedowidzenie jednego oka powoduje niemożność
używania równoczesnego obu oczu. O terminie leczenia zeza musi zadecydować
wyłącznie lekarz okulista - czy można jeszcze czekać, czy rozpocząć leczenie.
WSKAZANIA DO WYKONANIA BADANIA -> Każdy zauważony zez.
-> Badanie może być wykonywane bez zlecenia lekarza
BADANIA PORZEDZAJĄCE
Podstawowe badania okulistyczne. SPOSÓB PRZYGOTOWANIA DO BADANIA Do badania zeza pacjent przygotowuje się różnie w zależności od rodzaju
przeprowadzanych badań cząstkowych. Patrz: "Sposób przygotowania do badania"
w "Badanie ostrości wzroku", "Badanie wad refrakcji", "Badanie tylnego
odcinka oka" .Nie ma specjalnych zaleceń w przypadku pozostałych badań.
OPIS BADANIA * Badania: ostrości wzroku, wad refrakcji, przedniego i tylnego odcinka oka
zostały omówione oddzielnie w tym samym rozdziale.
* Badanie naprzemiennego zakrywania oczu (cover-test)
Polega na zasłonięciu ręką lekarza, zasłonką lub ciemnym szkłem jednego oka,
podczas gdy drugie oko patrzy na wprost na wskazany punkt (Ryc.7-13). W
przypadku gdy zasłonięte oko jest zezujące, po jego odsłonięciu nie następuje
zmiana w postaci ruchu oczu, gdyż "silniejsze" oko prowadzące nadal utrzymuje
swą linię widzenia na wprost. Gdy natomiast przesłona jest przed okiem
prowadzącym (nie zezującym), a oko zezujące patrzy na wprost, w momencie
odsłonięcia oka prowadzącego zaczyna ono fiksować (patrzeć na wprost), a oko
zezujące ustawi się w zezie.
Ryc.7-13 Badanie naprzemiennego zasłaniania oczu (cover test).
A. Gdy zasłonięte jest oko zezujące (prawe) (1) lewe patrzy na wprost, to po
odsłonięciu oka zezującego (prawego) (2) oko lewe utrzymuje patrzenie na
wprost, a prawe zezuje
B. Gdy przesłona jest przed okiem prowadzącym (oko lewe) (1), a oko zezujące
(prawe) ustawione jest na wprost (2), to w momencie odsłonięcia przesłony
widac, że oko prowadzące jest odchylone o kąt wtórny (3); natychmiast jednakk
wykonuje tzw. ruch nastawczy, przejmując fiksację, a oko zezujące ustawia się
pod właściwym sobie kątem (zezuje), zwanym kątem pierwotnym (4)
* Badanie ruchów oczuPrzy nieruchomo ustawionej głowie lekarz poleca pacjentowi patrzeć we
wskazanych kierunkach: do góry, na dół, w prawo, lewo i skośnie: góra-lewo,
dół-lewo, góra-prawo i dół- prawo. W przypadku porażenia lub niedomogi
jakiegoś mięśnia oko nie wykonuje prawidłowo funkcji danego mięśnia.
* Badanie kąta zezaKąt zeza możemy mierzyć na perymetrze, synoptoforze, krzyżu Madoxa i za
pomocą pryzmatów. Najczęściej w zwykłych gabinetach okulistycznych, nie
posiadających urządzeń strabologicznych, badanie kąta zeza wykonuje się na
perymetrze Maggiorego. Badany opiera głowę na podpórce tak, aby oko badane
było na wprost środka perymetru. Oko badane przysłania się ręką lub zasłonką
i poleca się drugim okiem patrzeć na wprost na punkt oddalony o 5 m. Po łuku
perymetru przesuwa się światełko; wówczas odsłaniając oko badane, obserwuje
się refleks na rogówce. Gdy refleks światła ustawi się w centrum rogówki,
odczytywany jest na perymetrze stopień kąta zeza do dali.
* Badanie widzenia obuocznegoBadanie widzenia obuocznego przeprowadza się na specjalnym aparacie zwanym
synoptoforem oraz testach sprawdzających zdolność widzenia stereoskopowego.
Wynik badania przekazywany jest w formie opisu.
CZAS
Pełne badanie zeza trwa do kilkunastu dni INFORMACJE, KTÓRE NALEŻY ZGŁOSIĆ WYKONUJĄCEMU BADANIE # Przed badaniemOd kiedy oko zezuje i czy zez wystąpił nagle, czy stopniowo, czy pojawienie
się jego związane było z jakąś chorobą (np. infekcją wirusową, zaburzeniami
neurologicznymi, laryngologicznymi bądź urazami). W przypadku małych dzieci -
czy nie było urazu okołoporodowego. Ponadto, czy zez występuje okresowo, czy
stale, które oko więcej i częściej zezuje.
# W czasie badaniaNależy udzielać precyzyjnych odpowiedzi na pytania stawiane przez badającego.
JAK NALEŻY ZACHOWYWAĆ SIĘ PO BADANIU? Nie ma specjalnych zaleceń.
MOŻLIWE POWIKŁANIA PO BADANIU Brak powikłań, z wyjątkiem tych, które mogą wystąpić w badaniu wad refrakcji.
Pacjent może odczuwać chwilowe olśnienie wywołane światłem wziernika, które
samoistnie przechodzi po krótkiej chwili.
Podczas podawania Atropiny może dojść do nadwrażliwości lub przedawkowania
leku. Objawia się to zaczerwienieniem oraz suchością skóry i śluzówek,
podwyższoną temperaturą, a także szybszą akcją serca. Zwykle wystarcza
przerwanie podawania Atropiny. W przypadku silniejszego zatrucia należy
zgłosić się do lekarza pediatry lub internisty. Dawka śmiertelna Atropiny dla
małego dziecka wynosi około 10 mg (10 ml flakon 1% Atropiny zawiera 100 mg
tego leku). Lek trzeba chronić przed dziećmi. Po skończeniu stosowania
Atropiny lek należy wylać, dobrze wypłukać buteleczkę i następnie ją
wyrzucić. U dzieci po podaniu Atropiny bardzo rzadko może wystąpić atak
jaskry (patrz: "Możliwe powikłania po badaniu" w "Badanie tylnego odcinka
oka").Badanie może być powtarzane wielokrotnie. Wykonywane jest u pacjentów w
każdym wieku, a także u kobiet ciężarnych.
Opracowano na podstawie:
dr n. med. Urszula Kozak-Tuleta
Badanie zeza
"Encyklopedia Badań Medycznych" Wydawnictwo Medyczne MAKmed, Gdańsk 1996
Szczecińska metoda leczenia zeza zwana lokalizacyjnąAutor: smutniutka 23.07.04,
"Szczecińska metoda leczenia zeza zwana lokalizacyjną"Prof. dr hab.n.med. Teresa Baranowska-George
Katedra i Klinika Okulistyki z Zakładem Patofizjologii Narządu Wzroku PAM
7-111 Szczecin; ul. Powstańców Wlkp. 72; tel 91- 4661293;
e-mail:
kkokzpnw@ams.edu.plSSzczecińska metoda leczenia zeza, zwana lokalizacyjną, została opracowana w
Kkatedrze Okulistyki z Kliniką i Zakładem Patofizjologii Narządu Wzroku w
Szczecinie w latach 1950-60 a następnie stale udoskonalana. Podstawę metody
stanowi teoria prof. dr hab. Witolda Starkiewicza, dotycząca kształtowania
się prawidłowego i patologicznego widzenia obuocznego u osób zdrowych i
zezujących. Według tej teorii w akcie widzenia bierze udział cała kora
mózgowa a nie tylko ośrodki wzroku umiejscowione w korze potylicznej i
ośrodki kojarzeniowe. W trakcie kształtowania się widzenia jedno i
obuocznego powstają tak zwane połączenia czasowe między korowymi ośrodkami
wzroku, ruchu oczu, rąk, nóg i całego tułowia oraz ośrodkami czucia, słuchu i
mowy. Istnienie takich połączeń szczególnie między potylicznymi ośrodkami
wzroku i ośrodkami ruchu rąk czy też nóg w płacie czo-łowym, można udowodnić
doświadczalnie. W przypadku zeza połączenia korowe dla oka zezującego są
nieprawidłowe. Zarówno centralne jak i obwodowe części siatkówki oka
zezującego są pobudzane przez bodźce optyczne wpadające do oka z kierunku w
którym oko zezuje. Jednocześnie dochodzi do prawidłowych pobudzeń siatkówki
oka prowadzącego przez bodźce padające z kierunku jego fiksacji. W tej
sytuacji bodźce optyczne padające równocześnie na oko zezujące i prowadzące
dochodzą do niekorespondujących ze sobą, czyli niesymetrycznych części
siatkówek w obu gałkach ocznych. Symetryczność pobudzeń optycznych z
otoczenia dla oka prowadzącego i zezującego można osiągnąć przez zastosowanie
przed okiem zezującym szkła pryzmatycznego, którego moc odpowiada odchyle-niu
oka (np. pryzmat o mocy 20 prdpt. odpowiada kątowi zeza wielkości 100 ).
Stwarzanie warunków zapewniających kształtowanie się prawidłowych połączeń
korowych stało się podstawą leczenia zeza a co za tym idzie braku
prawidłowego widzenia obuocznego i prawi-dłowej ostrości wzroku. Należało
więc opracować taką metodę, która gwarantowałaby symetryczność pobudzeń
siatkówek oraz jednakowe napięcie mięśni zewnętrznych oczu zarówno przy
patrzeniu w dal jak i do bliży. Po uzyskaniu symetryczności zalecano
naprzemienne zakrywanie oczu. W takich warunkach wzrokowa lokalizacja
przestrzenna powstająca w czasie ruchów rąk, głowy czy też w cza-sie
chodzenia, stopniowo utrwala się, co jest związane z powstawaniem
prawidłowych połączeń między wyżej wymienionymi ośrodkami w korze mózgowej.
Początkowo uciekano się do zabiegów operacyjnych zmniejszających duże kąty
zeza i do sto-sowania dostępnych wówczas gładkich pryzmatów o niedużej mocy w
celu wyrównania resztkowego odchylenia gałki ocznej. Zalecano też
naprzemienne zakrywanie oczu w ciągu całego dnia nawet przez kilka miesięcy.
Pojawiła się pierwsza różnica między naszą metodą a metodami tradycyjnymi,
według których naprzemienne zakrywanie oczu najczęściej przeprowadza się w
celu leczenia niedowidzenia oka zezu-jącego bez uwzględniania wyżej
wymienionych warunków służących symetrycznemu pobudzaniu siatkówek przy
jednakowym napięciu mięśni zewnętrznych oczu. W latach sześćdziesiątych
wprowa-dzono do użytku cienkie, plastikowe mikropryzmaty, których moc może
równać się 40Dpryzm., co odpowiada kątowi zeza 200. Ułatwiło to wyrównywanie
odchyleń oczu pryzmatami. Szczególne zna-czenie miał wynalazek dwóch polskich
optyków Mariana Borchardta i Mirosława Kowalskiego, któ-rzy wyprodukowali
unikalne mikropryzmaty zawierające również korekcję sferyczną szkieł pluso-
wych i minusowych. Do tej pory nie ma naśladowców ich pomysłu ani w kraju ani
za granicą.
Pryzmaty te ułatwiły zachowawcze leczenie zezów bez przeprowadzania wstępnych operacji.
Leczenie według wyżej opisanych zasad rozwinęło się szczególnie po wprowadzeniu w 1965 roku hiperkorekcji pryzmatycznej, którą zaczęto stosować w zezach utrwalonych, ale również w zezach świeżo nabytych. Pryzmat hiperkorekcyjny to pryzmat, którego moc
przewyższa kąt zeza mierzony również w diop-triach pryzmatycznych. Stosowanie
takich pryzmatów przed każdym okiem przy naprzemiennym za-krywaniu oczu
prowadzi do tego , że zamiast ćwiczyć prawidłową lokalizację wzrokową przy
ruchach rąk i innych grup mięśniowych, przejściowo ćwiczy się lokalizację
typową dla zeza o przeciwnym kierunku. Można powiedzieć, że w zezie zbieżnym
staramy się wyćwiczyć lokalizację typową dla ze-za rozbieżnego i odwrotnie. W
efekcie następuje zmniejszenie się odchylenia zbieżnego w zezie zbieżnym i
rozbieżnego w zezie rozbieżnym. Ułatwione jest utrzymanie obu oczu w pozycji
gwarantu-jącej symetryczność pobudzeń przy wyrównawczej korekcji
pryzmatycznej o małej mocy lub tylko w okularach refrakcyjnych, co
bezwzględnie jest konieczne do powstania prawidłowego widzenia obu-ocznego.
Schemat leczenia można przedstawić w następujących etapach:
Etap I: zapisywanie okularów wyrównujących refrakcję obu oczu po atropinie 1
lub 1% zapuszczanej przez 6 dni. Zakrycie oka zezującego.
Etap II: korekcja wady refrakcji z pryzmatami hiperkorekcyjnymi przed okiem
prowadzącym i zezują-cym z zakrywaniem naprzemiennym oczu w następujący
sposób: gorzej widzącego do szkoły a lepiej widzącego w domu. Naświetlanie
eutyskopem oka z niedowidzeniem z oszczędzeniem plamki i ćwi-czenia
lokalizacyjne.
Etap III: stopniowe odkrywanie obu oczu w okularach z korekcją pryzmatyczną
wyrównujacą kąt ze-za. Naświetlania oka zezującego i obuoczne z oszczędzeniem
plamki. Stopniowe zmniejszanie mocy szkieł pryzmatycznych wyrównujących aż
do ich całkowitego usunięcia. W przypadkach bardzo du-żych kątów zeza
przeprowadza się zabieg operacyjny po uzyskaniu choćby słabego normalnego wi-
dzenia obuocznego. Po zabiegu kontynuuje się leczenie zachowawcze opisane
powyżej.
Etap IV: okulary wyrównujące wadę refrakcji i resztkowy zez. Okresowe
ćwiczenia lokalizacyjne z pryzmatami hiperkorekcyjnymi (w ciągu dnia 2 x po
10 do 15 minut). Utrwalanie prawidłowego widzenia obuocznego przez
naświetlanie obu oczu z oszczędzeniem plamki i ćwiczenia na synoptoforze oraz
dalsze leczenie niedowidzenia oka zezującego. Dążenie do uzyskania
równoległego ustawienia oczu bez okularów.
Leczenie hiperkorekcją pryzmatyczną spowodowało znaczny spadek liczby
wykonywanych operacji na mięśniach zewnętrznych oczu. Obecnie większość
dzieci leczonych wg naszej metody uzyskuje całkowite wyleczenie bez
konieczności interwencji chirurgicznej.Leczenie tą metodą jest już możliwe w 1 roku życia dziecka, czego nie
można dokonać meto-dami tradycyjnymi. Daje to wielką szansę wczesnego
uzyskania prawidłowego widzenia obuocznego i dobrej ostrości wzroku jeszcze
przed okresem przedszkolnym. Natomiast systematyczne, długotrwałe leczenie na
drodze stosowania korekcji pryzmatycznej z dodatkowym stymulowaniem widzenia
każ-dego oka oddzielnie i obu razem (jak np. naświetlanie eutyskopem lub
lampą błyskową z oszczędze-niem plamki, leczenie synoptoforem itp.) umożliwia
osiągnięcie prawidłowego widzenia obuocznego oraz znacznej poprawy widzenia
oka zezującego nawet w bardzo trudnych przypadkach zezów utrwa-lonych z
początkowym brakiem prawidłowego odruchu fiksacyjnego. Należy jednak
podkreślić, że warunkiem uzyskania opisywanych rezultatów jest
systematyczność leczenia.
W każdym przypadku dążymy do uzyskania normalnego widzenia,
obuocznego, łącznie z wi-dzeniem stereoskopowym, oraz do znacznej poprawy
widzenia oka zezującego, co warunkuje wyko-nywanie w przyszłości wielu
zawodów. Nie uznajemy wyleczenia pod tak zwanym małym kątem anomalii (około
50 do 100). Przy takim prawie niewidocznym zezie nie uzyskuje się idealnego
widzenia obuocznego.
Więcej informacji na temat metody lokalizacyjnej można znaleźć w
specjalistycznym kwartalniku medycznym "Okulistyka" z wrzesnia 2001 (numer
specjalny) [niestety płatny]
www.okulistyka.com.pl/arch_specjalny_wrzesien_01.htm