wątek okularyRefundacja kosztów okularówDofinansowanie do oprawek z programu likwidacji barier technicznychJakie oprawki wybraćMoże Ci przydadzą sie te informacje.
Ja wreszcie mam odpowiednie okularki dla Moniki od poniedziałku. (Starowiślna 31) p. Wójcik -przesympatyczny rozsądny Optyk
ZEZBadanie zeza- arykuł z serwisu "Zdrowie.med.pl"
Teoretyczne i techniczne podstawy badania Prawidłowo, równolegle ustawione oczy wykonują ściśle skojarzone ruchy we wszystkich kierunkach. W tym przypadku mamy do czynienia z równowagą mięśni
gałek ocznych i prawidłowym funkcjonowaniem aparatu mięśniowo-nerwowego, którym kierują bodźce zmysłowo-czuciowe oraz mechanizm obuocznego widzenia.
Jest to tzw. prawidłowa koordynacja sensomotoryczna. W zezie następuje rozkojarzenie tych funkcji i koordynacji. Przy patrzeniu na jakiś przedmiot,
tylko jedno oko ustawione jest prawidłowo, drugie odchyla się, gdyż zaburzona jest funkcja mięśniowo-nerwowa oczu i nie ma obuocznego widzenia, a w oku
zezującym rozwija się niedowidzenie.
Badając osobę zezującą, przeprowadza się najczęściej następujące badania:
* Badanie ostrości wzroku,
* Badanie wad refrakcji oka,
* Badanie przedniego odcinka oka,
* Badanie tylnego odcinka oka,
* Badanie naprzemiennego zakrywania oczu (cover test), badania ruchów oczu,
badanie kąta zeza (kierunku i stopnia zbaczania oka zezującego),
* Badanie widzenia obuocznego (badanie konwergencji, fiksacji, widzenia stereoskopowego, korespondencji siatkówek i inne).
CZEMU SŁUŻY BADANIE? Badania stosowane w strabologii służą do określenia prawidłowej pracy mięśni ocznych i prawidłowego odbioru bodźców wzrokowych, aby określić przyczynę i
rodzaj zeza. Jest to konieczne do zastosowania odpowiedniego leczenia.
(W przypadku zeza porażennego leczeniem powinien zająć się również neurolog).
Odmienne jest leczenie zeza u dzieci i u dorosłych. Już u noworodków czy niemowląt należy bezwzględnie przeprowadzić badanie okulistyczne celem wykluczenia jako przyczyny zeza wady wrodzonej oka, chorób nabytych (zwłaszcza guzów wewnątrzgałkowych) i odróżnić przez to zezowanie fizjologizne. Po wykluczeniu tych przyczyn, już nawet od 1 roku życia
można korygować wadę wzroku. Nie wolno odkładać badania na okres późniejszy, gdyż w niektórych postaciach zeza może szybko wytworzyć się niedowidzenie - trudne do wyleczenia. Utrwalone niedowidzenie jednego oka powoduje niemożność
używania równoczesnego obu oczu. O terminie leczenia zeza musi zadecydować wyłącznie lekarz okulista - czy można jeszcze czekać, czy rozpocząć leczenie.
WSKAZANIA DO WYKONANIA BADANIA -> Każdy zauważony zez.
-> Badanie może być wykonywane bez zlecenia lekarza
BADANIA PORZEDZAJĄCE Podstawowe badania okulistyczne.
SPOSÓB PRZYGOTOWANIA DO BADANIA Do badania zeza pacjent przygotowuje się różnie w zależności od rodzaju przeprowadzanych badań cząstkowych. Patrz: "Sposób przygotowania do badania" "Badanie ostrości wzroku", "Badanie wad refrakcji", "Badanie tylnego odcinka oka" .Nie ma specjalnych zaleceń w przypadku pozostałych badań.
OPIS BADANIA * Badania: ostrości wzroku, wad refrakcji, przedniego i tylnego odcinka oka zostały omówione oddzielnie w tym samym rozdziale.
* Badanie naprzemiennego zakrywania oczu (cover-test)
Polega na zasłonięciu ręką lekarza, zasłonką lub ciemnym szkłem jednego oka, podczas gdy drugie oko patrzy na wprost na wskazany punkt (Ryc.7-13).
W przypadku gdy zasłonięte oko jest zezujące, po jego odsłonięciu nie następuje zmiana w postaci ruchu oczu, gdyż "silniejsze" oko prowadzące nadal
utrzymuje swą linię widzenia na wprost. Gdy natomiast przesłona jest przed okiem prowadzącym (nie zezującym), a oko zezujące patrzy na wprost, w
momencie odsłonięcia oka prowadzącego zaczyna ono fiksować (patrzeć na wprost), a oko zezujące ustawi się w zezie.
Ryc.7-13 Badanie naprzemiennego zasłaniania oczu (cover test).
A. Gdy zasłonięte jest oko zezujące (prawe) (1) lewe patrzy na wprost, to po odsłonięciu oka zezującego (prawego) (2) oko lewe utrzymuje patrzenie na
wprost, a prawe zezuje
B. Gdy przesłona jest przed okiem prowadzącym (oko lewe) (1), a oko zezujące (prawe) ustawione jest na wprost (2), to w momencie odsłonięcia przesłony
widac, że oko prowadzące jest odchylone o kąt wtórny (3); natychmiast jednak wykonuje tzw. ruch nastawczy, przejmując fiksację, a oko zezujące ustawia się pod właściwym sobie kątem (zezuje), zwanym kątem pierwotnym (4)
* Badanie ruchów oczu
Przy nieruchomo ustawionej głowie lekarz poleca pacjentowi patrzeć we wskazanych kierunkach: do góry, na dół, w prawo, lewo i skośnie: góra-lewo,
dół-lewo, góra-prawo i dół- prawo. W przypadku porażenia lub niedomogi jakiegoś mięśnia oko nie wykonuje prawidłowo funkcji danego mięśnia.
* Badanie kąta zeza
Kąt zeza możemy mierzyć na perymetrze, synoptoforze, krzyżu Madoxa i za pomocą pryzmatów. Najczęściej w zwykłych gabinetach okulistycznych, nie posiadających urządzeń strabologicznych, badanie kąta zeza wykonuje się na perymetrze Maggiorego. Badany opiera głowę na podpórce tak, aby oko badane
było na wprost środka perymetru. Oko badane przysłania się ręką lub zasłonką i poleca się drugim okiem patrzeć na wprost na punkt oddalony o 5 m.
Po łuku perymetru przesuwa się światełko; wówczas odsłaniając oko badane, obserwuje się refleks na rogówce. Gdy refleks światła ustawi się w centrum
rogówki, odczytywany jest na perymetrze stopień kąta zeza do dali.
* Badanie widzenia obuocznego
Badanie widzenia obuocznego przeprowadza się na specjalnym aparacie zwanym synoptoforem oraz testach sprawdzających zdolność widzenia stereoskopowego.
Wynik badania przekazywany jest w formie opisu.
CZAS Pełne badanie zeza trwa do kilkunastu dni
INFORMACJE, KTÓRE NALEŻY ZGŁOSIĆ WYKONUJĄCEMU BADANIE # Przed badaniemOd kiedy oko zezuje i czy zez wystąpił nagle, czy stopniowo, czy pojawienie się jego związane było z jakąś chorobą (np. infekcją wirusową, zaburzeniami
neurologicznymi, laryngologicznymi bądź urazami). W przypadku małych dzieci - czy nie było urazu okołoporodowego. Ponadto, czy zez występuje okresowo, czy stale, które oko więcej i częściej zezuje.
# W czasie badaniaNależy udzielać precyzyjnych odpowiedzi na pytania stawiane przez badającego.
JAK NALEŻY ZACHOWYWAĆ SIĘ PO BADANIU? Nie ma specjalnych zaleceń.
MOŻLIWE POWIKŁANIA PO BADANIU Brak powikłań, z wyjątkiem tych, które mogą wystąpić w badaniu wad refrakcji.
Pacjent może odczuwać chwilowe olśnienie wywołane światłem wziernika, które samoistnie przechodzi po krótkiej chwili.
Podczas podawania Atropiny może dojść do nadwrażliwości lub przedawkowania leku. Objawia się to zaczerwienieniem oraz suchością skóry i śluzówek,
podwyższoną temperaturą, a także szybszą akcją serca. Zwykle wystarcza przerwanie podawania Atropiny. W przypadku silniejszego zatrucia należy
zgłosić się do lekarza pediatry lub internisty. Dawka śmiertelna Atropiny dla małego dziecka wynosi około 10 mg (10 ml flakon 1% Atropiny zawiera 100 mg
tego leku). Lek trzeba chronić przed dziećmi. Po skończeniu stosowania
Atropiny lek należy wylać, dobrze wypłukać buteleczkę i następnie ją wyrzucić. U dzieci po podaniu Atropiny bardzo rzadko może wystąpić atak
jaskry (patrz: "Możliwe powikłania po badaniu" w "Badanie tylnego odcinka oka").
Badanie może być powtarzane wielokrotnie. Wykonywane jest u pacjentów w każdym wieku, a także u kobiet ciężarnych.
Opracowano na podstawie:
dr n. med. Urszula Kozak-Tuleta
Badanie zeza "Encyklopedia Badań Medycznych" Wydawnictwo Medyczne MAKmed, Gdańsk 1996
źródło"Choroba zezowa"-artykuł z serwisu "Oko człowieka"
źródło"Mianem choroba zezowa określa się nieprawidłowe ustawienie gałek ocznych oraz współistniejące zaburzenia widzenia.
W prawidłowych warunkach obie gałki poruszają się zgodnie w różnych kierunkach dzięki działaniu mięśni zewnętrznych oka poruszających każde oko.
W czasie patrzenia ustawiamy oczy odruchowo w taki sposób, aby obraz przedmiotu padał na część plamkową siatkówki równocześnie w obu oczach. W przypadku, gdy któreś mięśnie wykazują przewagę czynnościową, następuje odchylenie gałki ocznej od osi optycznej i pozostaje możliwość posługiwania się jednym okiem. Oko odchylone od swej osi optycznej nie może odbierać prawidłowo wrażeń wzrokowych, gdyż obraz ucieka z części plamkowej i powstaje na obwodzie siatkówki.
Rozróżnia się dwa podstawowe rodzaje zeza: zbieżny i rozbieżny, przy czym najczęstszym jest zez zbieżny. Zdarza się, że oko zezujące może być ustawione
w górę lub w dół. Zez może dotyczyć jednego lub obu oczu naprzemiennie: raz jednego, raz drugiego.
Zez zdarza się najczęściej we wczesnym dzieciństwie, kiedy to proces umożliwiający złączenie obrazów odbieranych przez dwoje oczu w jeden (fuzja)
jest słabo wykształcony i nie ma mechanizmu, który mógłby likwidować nieprawidłową fiksację i umożliwić prawidłowe umiejscowienie obrazów symetrycznie na siatkówce obu oczu.
W zezie nie ma możliwości prawidłowego widzenia obuocznego, ponieważ obraz w oku fiksującym znajduje się w pewnej odległości od plamki żółtej (odległość
ta zależy od wielkości wady, określanej w stopniach). Powoduje to, że obraz odbierany z różnych części siatkówki obu oczu widziany jest podwójnie.
Pacjent, starając się uniknąć tego nieprzyjemnego zjawiska, używa naprzemiennie raz jednego, raz drugiego oka i w rezultacie powstaje zez
naprzemienny. W zezie tego typu zwykle zachowana jest ostrość obu oczu.
Inaczej jest w zezie jednego oka, gdzie oko zezujące przeważnie ma obniżona ostrość widzenia. Przy trwającym długo zezie, najczęściej jednostronnym,
niemożność widzenia precyzyjnego powoduje stopniowe niedowidzenie.
PRZYCZYNY ZEZAJak wspomnieliśmy wyżej przyczyną powstawania zeza u dzieci są czynniki uniemożliwiające wykształcenie się fuzji. Należą do nich głównie wady wzroku
(w szczególności różnowzroczność), oraz wiele czynników opóźniających proces fuzji, w tym czynniki psychiczne i choroby zakaźne wieku dziecięcego
obniżające ogólną sprawność organizmu dziecka.
Przyczynami powstania zeza u osób dorosłych mogą być:
niedowidzenie będące najczęściej skutkiem nie skorygowanej wady wzroku,
bielmo, zaćma i inne stany chorobowe ograniczające przezierność układu optycznego oka,
choroby siatkówki i nerwu wzrokowego uszkadzające elementy nerwowe odbierające wrażenia wzrokowe.
Zez taki jest wynikiem wyłączenia oka słabszego z procesu widzenia i ustawienie go w zezie zbieżnym.
Inną kategorię przyczyn powstawania zeza stanowią urazy lub uszkodzenia procesem chorobowym nerwu zaopatrującego dany mięsień. Do urazów tych
należą:
stany zapalne organizmu (ostre choroby zakaźne, zapalenia odogniskowe),
zatrucia, a także choroby ośrodkowego układu nerwowego. Kategoria ta nosi nazwę zezów porażennych, których charakterystycznym objawem jest
widzenie podwójne.
LECZENIEPolega na stosowaniu odpowiednio dobranych szkieł korekcyjnych, zlikwidowaniu ewentualnego niedowidzenia, wytworzeniu widzenia obuocznego i
przywróceniu prawidłowego ustawienia oczu.
Leczenie zeza powinno być przeprowadzone jak najwcześniej, w szczególności u dzieci, u których proces fuzji wykształca się do 6 roku życia. Kuracja
prowadzona przed zakończeniem tego wieku daje duże szanse powodzenia na przywrócenie zarówno prawidłowego ustawienia oczu (wzgląd estetyczny),
jak i widzenia obuocznego (wzgląd czynnościowy). Wyleczenie zeza po 10 roku życia jest już bardzo trudne i sprowadza się zwykle do zabiegu operacyjnego przywracającego prawidłowe ustawienie gałek ocznych. W takim przypadku przywrócenie widzenia obuocznego jest raczej rzadkie.
W przypadku zezów akomodacyjnych, powstałych u dzieci w wyniku wad wzroku, odpowiednio wczesne (przed wystąpieniem zmian w mięśniach gałki ocznej)
zastosowanie okularów korekcyjnych pozwala na całkowite wyleczenie wady.
Jeśli zabieg taki nie daje oczekiwanych rezultatów, stosuje się leczenie ortoptyczne. Polega ono na wykonywaniu odpowiednich ćwiczeń, z wykorzystaniem
specjalistycznych urządzeń. Dla poprawy skuteczności procesu leczenia stosuję się także czasami zabieg operacyjny przywracający równowagę mięśniową.
Leczenie zeza u dorosłych jest często przyczynowe i polega na leczeniu choroby podstawowej bądź jej skutków powodujących znaczne upośledzenie
ostrości widzenia.
Zez jest chorobą, która, obok dyskomfortu kosmetycznego, uniemożliwia choremu podjęcie wielu zajęć i pracy w wielu zawodach wymagających widzenia
przestrzennego."
Szczecińska metoda leczenia zeza zwana lokalizacyjąProf. dr hab.n.med. Teresa Baranowska-George
Katedra i Klinika Okulistyki z Zakładem Patofizjologii Narządu Wzroku PAM
7-111 Szczecin;
ul. Powstańców Wlkp. 72;
tel 91- 4661293;
e-mail:
kkokzpnw@ams.edu.plSzczecińska metoda leczenia zeza, zwana lokalizacyjną, została opracowana w Katedrze Oku-listyki z Kliniką i Zakładem Patofizjologii Narządu
Wzroku w Szczecinie w latach 1950-60 a następnie stale udoskonalana.
Podstawę metody stanowi teoria prof. dr hab. Witolda Starkiewicza, dotycząca kształtowania się prawidłowego i patologicznego widzenia obuocznego u osób zdrowych i zezujących. Według tej teorii w akcie widzenia bierze udział cała kora mózgowa a nie tylko ośrodki wzroku umiejscowione w korze potylicznej i ośrodki kojarzeniowe. W trakcie kształtowania się widzenia jedno i obuocznego powstają tak zwane połączenia czasowe między korowymi ośrodkami wzroku, ruchu oczu, rąk, nóg i całego tułowia oraz ośrodkami czucia, słuchu i
mowy. Istnienie takich połączeń szczególnie między potylicznymi ośrodkami wzroku i ośrodkami ruchu rąk czy też nóg w płacie czo-łowym, można udowodnić
doświadczalnie. W przypadku zeza połączenia korowe dla oka zezującego są nieprawidłowe. Zarówno centralne jak i obwodowe części siatkówki oka
zezującego są pobudzane przez bodźce optyczne wpadające do oka z kierunku w którym oko zezuje. Jednocześnie dochodzi do prawidłowych pobudzeń
siatkówki oka prowadzącego przez bodźce padające z kierunku jego fiksacji. W tej sytuacji bodźce optyczne padające równocześnie na oko zezujące i
prowadzące dochodzą do niekorespondujących ze sobą, czyli niesymetrycznych części siatkówek w obu gałkach ocznych. Symetryczność pobudzeń optycznych z
otoczenia dla oka prowadzącego i zezującego można osiągnąć przez zastosowanie przed okiem zezującym szkła pryzmatycznego, którego moc odpowiada odchyleniu oka (np. pryzmat o mocy 20 prdpt. odpowiada kątowi zeza wielkości 100 ).
Stwarzanie warunków zapewniających kształtowanie się prawidłowych połączeń korowych stało się podstawą leczenia zeza a co za tym idzie braku prawidłowego widzenia obuocznego i prawi-dłowej ostrości wzroku.
Należało więc opracować taką metodę, która gwarantowałaby symetryczność pobudzeń siatkówek oraz jednakowe napięcie mięśni zewnętrznych oczu zarówno
przy patrzeniu w dal jak i do bliży. Po uzyskaniu symetryczności zalecano naprzemienne zakrywanie oczu. W takich warunkach wzrokowa lokalizacja
przestrzenna powstająca w czasie ruchów rąk, głowy czy też w czasie chodzenia, stopniowo utrwala się, co jest związane z powstawaniem prawidłowych połączeń między wyżej wymienionymi ośrodkami w korze
mózgowej.
Początkowo uciekano się do zabiegów operacyjnych zmniejszających duże kąty zeza i do stosowania dostępnych wówczas gładkich pryzmatów o niedużej
mocy w celu wyrównania resztkowego odchylenia gałki ocznej. Zalecano też naprzemienne zakrywanie oczu w ciągu całego dnia nawet przez kilka miesięcy.
Pojawiła się pierwsza różnica między naszą metodą a metodami tradycyjnymi, według których naprzemienne zakrywanie oczu najczęściej przeprowadza się w
celu leczenia niedowidzenia oka zezującego bez uwzględniania wyżej wymienionych warunków służących symetrycznemu pobudzaniu siatkówek przy jednakowym napięciu mięśni zewnętrznych oczu. W latach sześćdziesiątych wprowadzono do użytku cienkie, plastikowe mikropryzmaty, których moc może równać się 40Dpryzm., co odpowiada kątowi zeza 200. Ułatwiło to wyrównywanie odchyleń oczu pryzmatami. Szczególne znaczenie miał wynalazek dwóch
polskich optyków Mariana Borchardta i Mirosława Kowalskiego, którzy wyprodukowali unikalne mikropryzmaty zawierające również korekcję sferyczną szkieł plusowych i minusowych. Do tej pory nie ma naśladowców ich pomysłu ani w kraju ani za granicą. Pry-zmaty te ułatwiły zachowawcze leczenie zezów bez
przeprowadzania wstępnych operacji. Leczenie według wyżej opisanych zasad rozwinęło się szczególnie po wprowadzeniu w 1965 roku hiperkorekcji
pryzmatycznej, którą zaczęto stosować w zezach utrwalonych, ale również w zezach świeżo nabytych. Pryzmat hiperkorekcyjny to pryzmat, którego moc
przewyższa kąt zeza mierzony również w dioptriach pryzmatycznych.
Stosowanie takich pryzmatów przed każdym okiem przy naprzemiennym zakrywaniu oczu prowadzi do tego , że zamiast ćwiczyć prawidłową lokalizację wzrokową przy
ruchach rąk i innych grup mięśniowych, przejściowo ćwiczy się lokalizację typową dla zeza o przeciwnym kierunku. Można powiedzieć, że w zezie zbieżnym
staramy się wyćwiczyć lokalizację typową dla zeza rozbieżnego i odwrotnie. W efekcie następuje zmniejszenie się odchylenia zbieżnego w zezie
zbieżnym i rozbieżnego w zezie rozbieżnym. Ułatwione jest utrzymanie obu oczu w pozycji gwarantującej symetryczność pobudzeń przy wyrównawczej korekcji
pryzmatycznej o małej mocy lub tylko w okularach refrakcyjnych, co bezwzględnie jest konieczne do powstania prawidłowego widzenia obuocznego.
Schemat leczenia można przedstawić w następujących etapach:
Etap I: zapisywanie okularów wyrównujących refrakcję obu oczu po atropinie ½ lub 1% zapuszczanej przez 6 dni. Zakrycie oka zezującego.
Etap II: korekcja wady refrakcji z pryzmatami hiperkorekcyjnymi przed okiem prowadzącym i zezującym z zakrywaniem naprzemiennym oczu w
następujący sposób: gorzej widzącego do szkoły a lepiej widzącego w domu.
Naświetlanie eutyskopem oka z niedowidzeniem z oszczędzeniem plamki i ćwiczenia lokalizacyjne.
Etap III: stopniowe odkrywanie obu oczu w okularach z korekcją pryzmatyczną wyrównujacą kąt zeza. Naświetlania oka zezującego i obuoczne z
oszczędzeniem plamki. Stopniowe zmniejszanie mocy szkieł pryzmatycznych wyrównujących aż do ich całkowitego usunięcia. W przypadkach bardzo dużych kątów zeza przeprowadza się zabieg operacyjny po uzyskaniu choćby słabego normalnego widzenia obuocznego. Po zabiegu kontynuuje się leczenie zachowawcze opisane powyżej.
Etap IV: okulary wyrównujące wadę refrakcji i resztkowy zez. Okresowe ćwiczenia lokalizacyjne z pryzmatami hiperkorekcyjnymi (w ciągu dnia 2 x po
10 do 15 minut). Utrwalanie prawidłowego wi-dzenia obuocznego przez naświetlanie obu oczu z oszczędzeniem plamki i ćwiczenia na synoptoforze oraz dalsze leczenie niedowidzenia oka zezującego. Dążenie do uzyskania równoległego ustawienia oczu bez okularów.
Leczenie hiperkorekcją pryzmatyczną spowodowało znaczny spadek liczby wykonywanych operacji na mięśniach zewnętrznych oczu. Obecnie większość
dzieci leczonych wg naszej metody uzyskuje całkowite wyleczenie bez konieczności interwencji chirurgicznej.
Leczenie tą metodą jest już możliwe w 1 roku życia dziecka, czego nie można dokonać metodami tradycyjnymi. Daje to wielką szansę wczesnego
uzyskania prawidłowego widzenia obuocznego i dobrej ostrości wzroku jeszcze przed okresem przedszkolnym. Natomiast systematyczne, długotrwałe leczenie na
drodze stosowania korekcji pryzmatycznej z dodatkowym stymulowaniem widzenia każdego oka oddzielnie i obu razem (jak np. naświetlanie eutyskopem lub lampą błyskową z oszczędzeniem plamki, leczenie synoptoforem itp.) umożliwia
osiągnięcie prawidłowego widzenia obuocznego oraz znacznej poprawy widzenia oka zezującego nawet w bardzo trudnych przypadkach zezów utrwalonych z
początkowym brakiem prawidłowego odruchu fiksacyjnego. Należy jednak podkreślić, że warunkiem uzyskania opisywanych rezultatów jest
systematyczność leczenia.
W każdym przypadku dążymy do uzyskania normalnego widzenia, obuocznego, łącznie z widzeniem stereoskopowym, oraz do znacznej poprawy widzenia oka zezującego, co warunkuje wyko-nywanie w przyszłości wielu zawodów. Nie uznajemy wyleczenia pod tak zwanym małym kątem anomalii (około 50 do 100). Przy takim prawie niewidocznym zezie nie uzyskuje się idealnego widzenia obuocznego.
Toksyna botulinowa w leczeniu zeza towarzyszącego u dzieci"w formacie doc
Zezy u dorosłych - diagnostyka i leczenie- dr med. Anna Zamłyńska, dr med. Mariusz Kęcik
Katedra i Klinika Chorób Oczu AM w Warszawie
Kierownik: Prof. dr hab. med. Tadeusz Kęcik
Precyzja i jakość wrażeń wzrokowych kształtujących nasze wyobrażenie o świecie zewnętrznym zależy nie tylko od prawidłowej budowy i funkcjonowania
narządu wzroku, ale także od koordynacji pracy obu oczu przez ośrodkowy układ nerwowy. W obu oczach obrazy powstają w centralnej części siatkówki, to jest w plamce żółtej i w punktach jednakowo od niej oddalonych zwanych punktami korespondującymi. Obrazy widziane przez nas i rejestrowane na siatkówce obu
oczu przekazywane są do kory wzrokowej i tam w procesie fuzji zlewane w pojedynczy przestrzenny obraz. Tę zdolność widzenia stereoskopowego, z
poczuciem głębi i odległości, nazywamy prawidłowym widzeniem obuocznym.
Kształtuje się ono w pierwszych latach życia i uwarunkowane jest dobrą ostrością wzroku oraz równoległym ustawieniem gałek ocznych (3).
Nieprawidłowe ustawienie oczu polegające na tym, że jedno oko patrzy prosto, a drugie jest odchylone w innym kierunku nazywamy zezem. Zez może być zbieżny - gdy oko zbacza do nosa, rozbieżny - gdy ustawia się na zewnątrz, pionowy - gdy jest odchylone nadmiernie do góry lub do dołu.
Ze względu na przyczyny i objawy zezy dzielimy na towarzyszące, ukryte i porażenne.
Podział zezówZezy towarzyszące to zezy z prawidłową ruchomością gałek ocznych, występujące przede wszystkim u dzieci. U dorosłych ten typ zeza może występować w
wyniku nie wyleczonego zeza w dzieciństwie, także jako resztkowy kąt pozostały po stosowanym leczeniu lub jako zez następczy, będący późnym powikłaniem
po wykonanej operacji zeza, np. kiedy zez zbieżny po operacji przechodzi w rozbieżny.
Zezy porażenne charakteryzują się zaburzeniami ruchomości gałek ocznych i podwójnym widzeniem. Stanowią one odrębny problem diagnostyczny i
terapeutyczny. Zezy porażenne, bezpośrednio spowodowane przez uszkodzenie mięśni gałkoruchowych lub nerwów je unerwiających, związane są z konkretną
chorobą lub urazem powodującym porażenie. Zezy te najczęściej występują w chorobach neurologicznych, cukrzycy, miażdżycy, nadczynności tarczycy lub są
wynikiem urazu z uszkodzeniem kości oczodołu (3,6,8). Mogą też być powodowane przez miejscowe procesy zapalne lub rozrostowe w oczodole.
Trzecim rodzajem zeza jest zez ukryty czyli heteroforia. Jest to gotowość do wystąpienia zeza, który ujawnia się tylko w przypadku wyłączenia oka z
procesu patrzenia np. przez zasłonięcie oka lub w badaniach wykonanych przy użyciu specjalistycznej aparatury. Zez ukryty w sprzyjających okolicznościach może przejść w formę zeza jawnego towarzyszącego (2,3).
Zaburzenia widzenia w zezieZez nie jest tylko defektem kosmetycznym, lecz prowadzi do zaburzeń funkcji wzroku w postaci niedowidzenia, braku widzenia obuocznego lub
podwójnego widzenia. Jeżeli w wyniku nieprawidłowego ustawienia gałek ocznych oglądany obraz powstaje w różnych, niekorespondujących ze sobą miejscach
siatkówek, to widzimy go podwójnie. Warunkiem pojedynczego widzenia jest więc prawidłowa
korespondencja siatkówek i proste ustawienie oczu wynikające z równowagi w działaniu mięśni poruszających gałkami ocznymi (3). Jeżeli zez pojawił się w dzieciństwie, występuje ośrodkowe wytłumienie obrazu z oka zezującego w obronie przed dwojeniem i mieszaniem się obrazów. W takim przypadku dorosły pacjent nie ma podwójnego widzenia, gdyż patrzy tylko jednym okiem lub
naprzemiennie, ale w związku z tym nie ma też zdolności stereoskopowego widzenia. Jeżeli zez pojawił się nagle u dorosłego pacjenta z wykształconym widzeniem obuocznym, to wtedy występuje uciążliwe dwojenie, którego ośrodkowy
układ nerwowy nie potrafi wytłumić i można je zlikwidować jedynie przez zasłonięcie oka (3,5).
Konsekwencją zeza towarzyszącego jednostronnego jest bardzo często
amblyopia czyli trwałe pogorszenie ostrości wzroku w wyniku ośrodkowego
wytłumienia obrazu z oka zezującego. Amblyopia czyli niedowidzenie nie wyleczone we wczesnym dzieciństwie pozostaje na całe życie i powoduje praktyczną
jednooczność (3).
DiagnostykaPrzed podjęciem leczenia zeza należy w każdym jego rodzaju przeprowadzić podstawowe badania diagnostyczne, takie jak ocena ostrości wzroku, ruchomości gałek ocznych, wielkości kąta zeza i zdolności widzenia obuocznego czyli fuzji i widzenia przestrzennego. Wykonujemy obiektywne badanie wady
wzroku po zastosowaniu kropli porażających akomodację oraz badamy stan narządu wzroku z
oceną przezierności soczewek i zmian na dnie oka.
W zezach porażennych dodatkowo wykonujemy badania pozwalające na ocenę rozległości zaburzeń i bezpośredniej ich przyczyny, czyli próbujemy
odpowiedzieć na pytanie, który mięsień i nerw jest odpowiedzialny za dwojenie (5,7,8). Najprostsze badanie, które może wykonać każdy lekarz to ocena
ruchomości czynnej gałek ocznych i podwójnego widzenia z określeniem kierunku spojrzenia, w którym jest ono największe. Bardziej specjalistyczne to
badanie rzutowania przestrzennego metodą koordynometrii na ekranie Hessa-Liesa oraz
badanie na synoptoforze różnicy pionowej obrazów w 9 kierunkach spojrzenia.
Badania te pozwalają nam precyzyjnie zdiagnozować porażony mięsień i ocenić nasilenie zaburzeń (ryc. 1, 2) (4,7,8).
Rycina 1. Wynik badania na ekranie Hessa-Leesa - wykres zaburzeń w porażeniu mięśnia skośnego górnego oka lewego
Rycina 2. Badanie podwójnego widzenia smugą świetlną w porażeniu n. VI prawego - podwójne widzenie przy patrzeniu w prawo i na wprost
Odrębny kierunek diagnostyki stanowią badania mające na celu wykrycie choroby, która spowodowała porażenie nerwu lub uszkodzenie mięśnia
gałkoruchowego. Wybór kierunku diagnostyki oraz rodzaju wykonywanych badań i konsultacji specjalistycznych zależy od wywiadu chorobowego i wyników badań okulistycznych. Zawsze jest to diagnostyka o charakterze interdyscyplinarnym,
wymagająca współpracy okulisty, neurologa, internisty, chirurga urazowego lub neurochirurga.
W zezach występujących po urazie twarzoczaszki diagnostyka okulistyczna i radiologiczna ma na celu ustalenie bezpośredniej przyczyny dwojenia,
rozległości i nasilenia zaburzeń. Pourazowe podwójne widzenie może wystąpić z trzech powodów:
uszkodzenia nerwów czaszkowych III, IV i VI w ich przebiegu wewnątrzczaszkowym lub w obrębie stropu oczodołu uszkodzenia mięśni gałkoruchowych lub ich zaklinowanie w szczelinie złamania zmiany położenia gałki ocznej w postaci jej obniżenia lub zapadnięcia
w wyniku zmian wymiaru i kształtu oczodołu (7)
Wykonanie badań okulistycznych w złamaniach oczodołu jest niezbędne do podjęcia decyzji o wskazaniach do jego operacyjnej rekonstrukcji (ryc. 3 a, b) (6,7).a b
Rycina 3. Pacjent M.B. lat 28 po urazie oka prawego ze złamaniem kości oczodołu o typie dyslokacji oczodołowo-nosowej
a. zaburzenia ruchomości i położenia oka prawego,
b. obraz uszkodzeń kostnych: rozległe ubytki kostne dna i ściany przyśrodkowej z przepukliną tkanek oczodołu do zatoki szczękowej i sitowia
LeczenieCelem leczenia zeza towarzyszącego jest efekt funkcjonalny, na który składa się wyleczenie niedowidzenia i wykształcenie prawidłowego widzenia obuocznego oraz efekt kosmetyczny, czyli równoległe ustawienie oczu. U dorosłego pacjenta wyleczenie niedowidzenia i uzyskanie widzenia obuocznego jest
w większości przypadków niemożliwe. Niedowidzenie ma charakter trwały, gdyż będące jego przyczyną ośrodkowe tłumienie można odwrócić do 6-7 roku życia. W niektórych przypadkach poprawę można jeszcze uzyskać do 14 roku życia.
Podstawowym działaniem w leczeniu zeza jest dobranie okularów korekcyjnych wyrównujących wadę wzroku. Dotyczy to także dorosłych pacjentów - dobrze
dobrane okulary poprawiają komfort widzenia i zmniejszają kąt zeza."
Spis tresci wydania Specjalnego"Okulistyki" z 09.2001
Wątek: ZEZ (Przeczytany 37234 razy)